Chiến tranh đã lùi xa hơn ba mươi năm. Thế hệ trẻ bây giờ, khái niệm về sự ác liệt của chiến tranh hết sức mơ hồ, có những điều các em không tưởng tượng nổi. Tôi viết truyện ngắn này nhằm ghi lại một phần nhỏ những ngày tháng khủng khiếp đó. Chiến tranh là sự đày đọa con người. Thế chẳng đừng buộc phải cầm súng, còn trong sâu thẳm của mỗi con người là sự khát khao yêu thương, là vợ gần chồng, là những nụ hôn cháy bỏng… Năm tháng hoà bình, chuyện đó quá ư bình thường, còn trong những năm tháng chiến tranh, để đổi lấy chuyện đó là cả máu và nước mắt.

                    Mời các bạn đọc truyện ngắn “ Ký ức một thời”.

                    Truyện ngắn đã in trong tập truyện ngắn “ Lầm Lẫn” – NXB Hội Nhà Văn – 1995.

                             ----------------------------

                         HIỀN ĐI TẤT TẢ

                         Cuộc họp khẩn trương của xã đội cho biết, huyện đội báo tối nay máy bay Mỹ có khả năng ném bom cầu Nam, một mục tiêu mà trung đội trực chiến của Hiền bảo vệ.

                   Thời gian chẳng còn nhiều, bao nhiêu việc phải làm. Đi hết các nhà trong xóm xem lại hầm trú ẩn, nhắc mọi người cảnh giác rồi chị ra lại trạm xá xã kiểm tra cơ số thuốc câp cứu dự phòng. Những việc như vậy Hiền có thể phân công cho người khác làm thay, nhưng nhận nhiệm vụ, tự mình làm, chị thấy yên tâm hơn.

                  Xong mọi việc Hiền mới trở về nhà.

                  Trời xế chiều.

                   Nghĩ lại, kinh hãi cho chiến tranh. Cái gì cũng vội vã, hấp tấp. Tìm hiểu cũng nhanh, lấy nhau cũng nhanh và hạnh phúc đến cũng nhanh rồi nó trôi vụt đi khiến cho Hiền có lúc ngỡ ngàng đâm suy nghĩ lẩn thẩn cho rằng chuyện lấy chồng của mình hình như đến trong mơ, không có thực ngoài đời.

                  Hiền với Hưng cùng sinh hoạt trong đội du kích xã, chung một chi đoàn, từ đó có điều kiện tìm hiểu rồi yêu nhau. Hưng đi bộ đội,  trước lúc đi B (1) thì hai người quyết định tổ chức đám cưới. Đám cưới của hai người vui, giản dị. Ước mong của Hưng là Hiền sẽ cho anh một đứa con, nó sẽ là chiếc cầu gắn chặt lòng thuỷ chung, chờ đợi. Mẹ của anh cũng mong có đứa cháu nội để bà nâng giấc khi tuổi xế chiều. Ngày Hưng trở về đơn vị, không hiểu sao anh rất hy vọng  Hiền có con. Chia tay với Hiền ở đầu làng, anh nói: “ Nếu trong người có triệu chứng gì khác, bằng mọi cách em báo cho anh biết, để anh mừng.”. “ Báo theo địa chỉ nào ? Anh vào nam như chim trời, cá bể lại chỗ đạn bom ác liệt, biết địa chỉ nào mà em báo tin?”. Hưng im lặng, nước mắt đàn ông vốn hiếm hoi, nghe Hiền nói vậy, anh khóc.

                 Ước mơ đơn sơ, giản dị Hưng kỳ vọng không trở thành hiện thực. Sáu ngày Hưng ở nhà, anh và Hiền cố gắng nhiều, không đưa lại kết quả như ý muốn. Độ một tháng sau Hiền hồi hộp chờ đợi, mong trong người có cảm giác khác lạ. Điều đó không đến, dù có tưởng tượng cũng không thấy. Mấy ngày đó thấy Hiền có vẻ bồn chồn, mẹ chồng chị thấp thỏm: “ Con thấy trong người thế nào ? Có gì khác không ? Có thèm ăn của chua không ?”. Hiền nhìn mẹ, lắc đầu. Mấy ngày sau, ra sau nhà , thấy trên chiếc sào tre phơi mấy chiếc khăn xô (2), mẹ hiểu, nét mặt như buồn thêm. Nhất là từ ngày mẹ ốm, liệt nửa người, nét mặt càng buồn hơn vì thấy con dâu quá vất vả vì mình, mẹ không hỏi chuyện đó nữa, ngồi im lặng như một cái bóng. Chiều nào mẹ cũng ngồi dựa vào cửa hầm, mắt ngóng ra xa, như đợi…

                  Những ngaỳ đó, sau những trận đánh với máy bay Mỹ, chắc qua cái chết, Hiền gặp lại mẹ chồng. Hai người có chung một niềm vui. Mẹ chồng mừng thấy con dâu, vợi đi những phút lo âu. Hiền gặp lại mẹ, lấy lại sự thằng bằng thần kinh, mới đó còn căng hơn dây đàn.

                  Đấy là những ngày có chuyện mà nói chứ căn nhà chỉ có hai người đàn bà, nói mãi cũng hết chuyện. Mọi chuyện trong nhà cứ lặp lại đến nhàm chán. Sáng sớm, Hiền nấu cơm, cho gà, lợn ăn rồi dọn hầm trú ẩn, dìu mẹ xuống. Xong mọi việc chị ra trận địa trực chiến. Buổi chiều , nếu không trực buổi tối, chị về lại nhà để sáng sau lặp lại những công việc đó.

                  Cũng còn may cho Hiền, được sinh hoạt trong một trung đội trực chiến dân quân nữ bảo về cầu Nam. Tuổi của mấy đứa toàn mười bảy, mười tám. Hiền lớn tuổi nhất, lại chỉ huy, chúng coi Hiền như chị cả. Trừ con Xuân, còn tất cả chưa biết thế nào là hơi của người đàn ông, nghịch như phá, lúc nào cũng có thể cười được. Trượt ngã khi vác đạn, cũng cười. Bắn máy bay Mỹ xong, phát hiện quần rách một miếng ở mông, không vội vá, phải có đề tài trêu nhau để cười. Đêm nằm ngủ, mơ ú ớ gọi ai, thế là đủ cho một trận cười nghiêng ngả. Nhìn chúng nó hồn nhiên trước trận đánh và cả sau trận đánh, Hiền cố vui để dấu đi một nỗi lo. Nếu không may một quả bom rơi đúng trận địa mọi việc sẽ ra sao? Hiền vẫn còn hơn bọn trẻ này, biết được vị “ngọt” của tình vợ chồng. Còn chúng nó , có đứa hỏi, mặt đỏ lự vì xấu hổ, chỉ dám hỏi thầm: “ …Như thế…như thế…đúng không chị Hiền?”. Hiền coi tất cả chúng nó như em ruột của mình, lo từng bữa ăn đến giấc ngủ. Chúng nó cũng biết nghe và thương Hiền. Nhờ một gia đình lớn như thế, Hiền đứng vững được trong những ngày xa chồng.

                 …Đợi mẹ chồng ăn cơm xong, Hiền không dìu mẹ xuống hầm mà đưa mẹ sang nhà hàng xóm, nhờ trông hộ. Sau đó chị quay về nhà lấy cái chăn gói lại. Tối nay sương có vẻ xuống nhiều, nằm trực chiến trên trận địa, Hiền sợ bọn trẻ sẽ lạnh, có cái mà đắp.

                 Đêm nay trăng gần rằm, nhưng bầu trời nhiều mây nên tất cả trở nên mờ ảo. Đường đi men theo bở ruộng khô nước, lồi lõm sống trâu.Tối nay có thể là một tối quyết liệt sao bây giờ lại thấy bình yên một cách lạ lùng. Không khí mang hương đồng theo gió thổi mơn man da thịt. Cũng có một tối như thế này, khác chăng đêm ấy trời rất quang mây, cả mấy thửa ruộng phơi nỏ gốc rạ đều ngập ánh trăng. Hiền và Hưng trốn được gia đình ra đó tâm sự. Hưng ôm ghì Hiền đến nghẹt thở.  Hưng hôn tới tấp lên môi, lên mắt Hiền. Cả hai hoà làm một, duy nhất trên cao chỉ có ông trăng soi tỏ để chứng kiến hạnh phúc của hai người. Thế mà giờ này…Nghĩ đến đó, tự nhiên trong người Hiền có cảm giác rất khó chịu, chị phải ngồi thụp xuống để thở. Trong người như có một lò lửa mới nhen hơi nóng mỗi lúc càng bốc, càng mạnh. Ôm ghì bọc chăn vào lòng, lấy hai tay Hiền gắng sức bóp thật chặt rồi chị lăn ra thửa ruộng úp hẳn người trườn lên, trườn xuống. Dưới bụng là những gốc rạ đâm vào da thịt, lúc này Hiền không thấy đau. Hiền ép bụng trườn thật mạnh, tuổi hai mươi sáu, chồng đi xa mới khổ làm sao? Lần trước, giữa trưa nắng, Hiền mang cái vồ ra đập đất. Hiền đập đất liên tục, cho đến lúc bã người, mồ hôi tứa ra như tắm, mới chịu thôi. Nếu lúc đó máy bay Mỹ bay vào, Hiền sẽ lao ra ngay ụ súng, không cần khẩu lệnh, không cần có lá nguỵ trang, một mình, một súng bắn thật mạnh, súng nổ vang trời cho quên đi phút nhọc nhằn đày đọa cơ thể.

                Qua mấy phút trấn tĩnh lại được, Hiền ngồi dậy lấy tay xoa xoa ngực cho đỡ tức, không kìm lòng, Hiền khóc thổn thức gọi tên chồng. Cả không gian rộng mênh mông vắng lặng chỉ có một mình Hiền hiểu nỗi khổ của một người vợ xa chồng. Nhờ ai giúp bây giờ? Chẳng có ai. Những ụ đất im lìm, những gò mả chập chờn ánh lân tinh, tiếng cú mèo kêu thảnh thốt trong đêm. Càng nghĩ, càng buồn. Hiền đứng dậy lau sạch nước mắt, sửa lại mái tóc, lấy tay phủi đi những chố đất bám bẩn trên quần, áo, xếp lại cái chăn cho ngay ngắn. Hiền muốn khi mình lên trận địa không ai biết chuyện này.

                Đến trận địa, Hiền vào ngay ụ số một. Cả bọn đang nằm ẩn dưới tấm vải bạt, trò chuyện, cười khúc khích không để ý đến bên ngoài. Thấy Hiền xuất hiện bất ngờ, chúng ngỡ ngàng. Một đứa thốt lên:

                       - Chết rồi ! Chị Hiền lên chúng mày ơi. Làm sao báo cho con Xuân biết?

                Tối nay là tối cao điểm, lúc chiều Hiền đã cho người thông báo cho chúng nó biết, thế mà bây giờ kéo hết vào một chỗ nằm nói chuyện. Hiền hỏi gay gắt:

                       - Tôi đã thông báo cho các em biết tình hình căng thẳng tối nay để trực chiến, sẵn sàng chiến đấu. Các em không nghe, tập trung  một chỗ nói chuyện không để ý bên ngoài. Có báo động, máy bay Mỹ vào thì làm sao ? – Hiền nhìn không thấy Xuân, vội hỏi – Xuân đâu?

                      - Dạ! - Một đứa lồm cồm ngồi dậy, nói ngập ngừng – Xuân bên ụ số hai…- Nó bỏ dở câu nói , đưa mắt cầu cứu mấy đứa xung quanh. Linh tính như mách bảo bọn trẻ muốn dấu Hiền điều gì, buộc chị phải tìm ra sự thật:

                      - Để tôi sang ụ số hai kiểm tra!

                Nói rồi Hiền bương bả đi sang ụ súng bên cạnh, cả bọn ngăn mà không được, vội lật bật chạy theo sau. Biết không thể dấu, một đứa trong bọn đành nói ra sự thật:

                     - Chúng em không dám dấu chị, anh Hảo người yêu của Xuân lên chơi, chúng em nhường chỗ cho hai người tâm sự.Chưa có báo động mà.

                 Nghe vậy, Hiền quá giận.Yêu cái gì cơ chứ ! đã nói bao nhiêu lần mà Xuân vẫn quá trớn. Hảo, người yêu của Xuân, được xã đội thông báo: “ một thanh niên trốn nghĩa vụ quân sự, bị khi trừ ra khỏi đoàn”. Một kẻ “ xấu” như thế, Xuân lại yêu, yêu mê mệt. Dọa khai trừ ra khỏi đoàn, Xuân vẫn yêu. Chỉ khi Hiền nói : “ Nếu em không chấm dứt tình yêu đó thì không được sinh hoạt trong đội dân quân nữa.”. Xuân miễn cưỡng đồng ý. Cứ nhìn cảnh cả trung đội đang tập bắn máy bay địch, người yêu của Xuân đứng đằng xa thậm thậm, thụt thụt ra hiệu với Xuân. Xuân tập tiếp đạn, không tập trung mắt cứ để ý đến người yêu, còn cả bọn thi nhau trêu chọc, Hiền thấy ghét. Khi chị phân tích “ tình yêu không đúng” này, tưởng cả trung đội nghe lời. Ai ngờ ! Chúng “đóng kịch” trước mặt chị, sau lưng lại bảo vệ tình yêu của Xuân, thậm chí nhường cả ụ súng để làm nơi cho hai người tâm sự. Đang đi, Hiền quay lại, nói giận dữ:

                        -Tôi sẽ đề nghị xã đội không cho Xuân ở trong trung đội dân quân nữa.

                        - Em xin chị - Một đứa nắm tay Hiền năn nỉ - Chúng nó yêu nhau quá, ai nỡ. Các ông ở xã đã làm khổ chúng nó, chẳng lẽ bọn em cũng thế. Ác lắm!

                        - Không được, yêu gì một thằng trốn bộ đội -Nỗi bực dọc trong người Hiền tự nhiên trào lên. Hiền nói mà không biết mình đang nói gì nữa – Sao Xuân không nghĩ những người như chị và các em, lại đi yêu. Đúng lúc này lại yêu. Nó tự cho hơn các người khác à?

                 Không biết nét mặt Hiền lúc đó như thế nào mà cả bọn sợ, không đứa nào dám nói một câu nào nữa.Khổ thân cho Xuân và người yêu của nó. Bạn bè cố to tiếng đánh động cho Xuân biết, mà cả hai người có nghe thấy gì đâu. Bên này Xuân và ngươì yêu cứ tình tự, bất ngờ tấm vải bạt được thốc lên. Hai người ngồi bật dậy. Xuân ngơ ngác:

                         - Chị Hiền!

                         - Vâng, tôi đây!- Hiền nhìn Xuân nói nghiêm khắc - Lần này tôi sẽ không khuyên nữa mà đề nghị xã đội kỷ luật cô về “ tội” này - Hiền chỉ tay về phía Hảo – Còn anh kia, tôi yêu cầu anh đi khỏi nơi này ngay!

                 Xuân sợ hãi hết nhìn người này lại nhìn người khác, hình như vẫn chưa hiểu chuyện gì xảy ra. Hảo cũng sợ hãi không kém, nói lí nhí:

                        - Em xin chị!

                        - Xin gì?

                        - Dạ! - Hảo lúng túng – Xin chị cho em ở lại cùng trực chiến…với Xuân.

                         - Không ở lại gì cả! Anh đi ngay - Thấy Hảo còn chần chừ, Hiền nói to – Anh đi ngay.

                 Hảo đi khỏi ụ súng, đâù còn quay lại nhìn Xuân. Xuân nửa muốn chạy theo người yêu, nửa muốn giãi bày với Hiền:

                       - Em vẫn yêu anh ấy. Anh ấy khổ lắm chị ơi! Chị anh ấy đi lấy chồng xa, mẹ đang đau nặng. Giờ anh ấy đi bộ đội không ai chăm sóc mẹ. Chữa cho mẹ khỏi bệnh là anh ấy đi nghĩa vụ thôi, em không ngăn cản. Xã đội không hiểu nói anh “ trốn nghĩa vụ”, chi đoàn không hiểu khai trừ anh ấy …chị ơi! Em  yêu anh ấy.

                Xuân nói gấp gáp, rồi định chạy theo người yêu. Hiền giật giọng:

                       - Cô định chạy đi đâu? Cô cứ làm như lúc này chỉ có một mình người yêu của cô khổ đấy, còn tất cả chúng tôi sướng. Nếu “ sướng” bọn tôi đã không lên đây - Thấy Xuân khóc, cả bọn đứng xung quanh sụt sịt, Hiền gắt - Tất cả nín đi, có gì mà khóc,vô duyên lắm!

                 Một đứa đến trước mặt Hièn, nhìn Hiền một lúc rồi nói qua hàng nước mắt:

                        - Chị Hiền, lẽ nào chị nói nặng lời với chúng em như thế. Không hiểu sao chị lại cấm chúng em yêu? Ghét chúng em có người yêu? Mà chị đã một lần yêu, chị còn hơn chúng em, còn có chồng…Nếu ngày mai …chỉ một quả bom rơi trúng ụ súng…chị ơi!- Nó ôm mặt khóc, không nói hết câu. Xung quanh chỗ Hiền đứng, không còn tiếng nói, chỉ có tiếng thổn thức, Câu nói đó, như gáo nước lạnh dội từ từ làm tắt dần ngọn lửa nóng trong đầu Hiền. Hình như đằng sau sự nóng giận đó là một nỗi bực tức, ghen ghét của người cô đơn như chị. Hiền có Hưng ở nhà, sống hạnh phúc như Xuân và người yêu của nó, chắc chắn không có cảnh vừa rồi. Hiền ân hận, không nói nữa, lau nước mắt cho Xuân nói khẽ khàng:

                         - Các em về vị trí đi, chú ý giữ sức. Tối nay xã đội thông báo, sẽ quyết liệt đấy!

                 Cả bọn lục tục trở về ụ trực chiến. Chúng nó biết tính Hiền, nóng đấy nhưng cũng lạnh ngay đấy, chẳng giận ai bao giờ. Hiền nằm cạnh Xuân, chị cố nhắm mắt nhưng không tài nào ngủ được. Một điều cứ dằn vặt trong lòng lòng, tại sao cứ thấy người khác rơi nước mắt, mình mới thấy thỏa thuê??? Lòng dạ con người thực khó đo. Cứ tưởng khi làm xong nhiệm vụ người chị cả trong một gia đình lớn thì chính lúc đó Hiền lại bộc lộ ra nhiều khiếm khuyết. Hiền ngồi dậy lấy đèn pin soi xem Xuân ngủ như thế nào? Tội cho con bé, trên má nó vẫn còn in rõ hai vệt nước mắt chưa kịp lau. Xuân ngủ say, không tư lự, như không hề có chuyện xảy ra vừa rồi. Sửa lại tư thế cho Xuân ngủ ngon giấc, sau đó Hiền trèo lên thành ụ súng, ngồi đó. Nghe thấy tiếng động phía sau, Hiền giật mình quay lại. Một đứa bạn thân của Xuân đang trực chiến, đến gần. Nó hỏi Hiền:

                        - Chị Hiền không ngủ à ?

                        - Chị không buồn ngủ.

                        - Thế chị với em canh máy bay – Nó dò hỏi - Chuyện bọn em làm lúc nãy chị còn giận không ?

                 Hiền chưa muốn trả lời, trong ký ức của chị lại hiện về những kỷ niệm khó quên. Có một đêm như thế này, sau khi tan buổi xem chèo ở làng bên, Hưng dẫn Hiền đi tắt qua một cánh đồng. không biết có phải vì mải nói chuyện hay vì một lý do nào khác, cuối cùng cả hai người cùng lạc đường. Có điều lạ, hai người cố đi xa nhau, lại càng như bị hút vào nhau. Cảm giác da thịt chạm vào người, dễ say cứ ngấm dần, ngấm dần. Qua một chỗ thụt, hai người bị ngã. Ngực đã kề ngực, môi đã kề môi…Giá như đêm nay bên cạnh Hiền là Hưng nhỉ? Y như đêm đó. Con bé cứ thấy Hiền bần thần, nó nắm tay Hiền lắc mạnh:

                       - Chị Hiền, chị có nghe em nói không ?

                       - Ờ ! Ờ…chị nghe em nói đây - Hiền choàng tỉnh.

                       - Chị còn giận tụi em không ?  Giân Xuân không?

                       - Không! Đến lúc này chị không giận các em. Lúc nãy chị nóng quá. Mà các em cũng nghĩ xem, chúng mình đang trực chiến, nhỡ máy bay Mỹ đến mà chủ quan như thế có nguy hại không?- Tìm ra được một lý lẽ để ngụy biện cho sự nóng nảy của mình, Hiền nói liền một mạch, sợ ngưng lại, sẽ quên ngay đi mà bộc bạch thật suy nghĩ. Con bé gật đầu:

                      - Chúng em hiểu điều đó chứ, ác một nỗi Xuân khó có điều kiện gặp anh Hảo lắm. Xã đội đang cho dân quân lùng bắt anh âý, anh ấy phải trốn. Chỉ  có lên ụ súng của mình là an toàn nhất. Chúng em biết tính chị. Tính chị khó nhưng rất thương tụi em, không nỡ…Hoàn cảnh anh Hảo, chị đã nghe Xuân nói, rất tội. Chúng em đều thương anh Hảo và Xuân.

                     - Chị bực các em. Sao những điều như vậy, các em lại dấu chị?

                     - Chúng em cũng định nói với chị lâu rồi. Nhưng còn phân vân, không biết chị biết có báo cho xã đội không? Không biết chị có thương anh Hảo không ?

                  Hiền nghe con bé nói thế mà ngực như tức thở. Hiền xa chồng hiểu hoàn cảnh chúng nó chứ, rất hiểu là đằng khác. Hiền cũng muốn chúng nó đừng khổ như mình. Chứ khao khát yêu…Chị ôm vai con bé, giọng nghẹn ngào:

                       - Đừng nghĩ chị như thế, tội lắm em ơi. Chị cũng như các em, cũng vì vắng anh ấy mà bẳn tính. Đừng giận chị.

                Hai chị em cùng khóc.Tiếng khóc của họ làm thức dậy mấy người đang ngủ. Hiền nhìn mọi người. nói qua hai hàng nước mắt:

                       - Lại đây các em. Các em phải thông cảm cho chị. Mọi nỗi cáu giận cũng do nỗi cô đơn mà người đàn bà phải gánh chịu, chứ nỡ nào chị đi hành hạ các em. Giá như lúc này chị có anh Hưng, các em có người yêu, đừng có chiến tranh, các em sẽ hiểu chị.

                 Người phụ nữ dễ đồng cảm bằng nước mắt. Cả bọn cùng khóc sụt sịt. đang như vậy, có đứa bật cười, rồi chỉ có tiếng cười. Tuổi trẻ là thế giữa buồn, vui chỉ có một ranh giới rất nhạt nhoà. Nhìn thấy cảnh đó, Hiền như không tự chủ được, giọng la to, sảng khoái:

                      - Cứ yêu đi, Xuân ! Yêu cho sướng đi. Đừng cho người yêu của em đi nữa. Đi là khổ em đấy…vợ không thể xa chồng…

                 Cả bọn vui với cái vui bất bình thường của Hiền. Tóc Hiền xổ tung dưới ánh trăng và không ai bảo ai cả bọn nắm tay nhau quay thành vòng tròn xung quanh bệ súng. Vừa quay tròn, vừa hát.

                 Tiếng hát không biết có một trường lực nào hút mọi người mà vui đến thế.

                 Tiếng hát cứ ngân mãi, vang mãi trong đêm khuya.

                                                                                  HẾT

               Chú thích:

                1) - đi B - Từ chỉ bộ đội vào Nam chiến đấu.

                 2)- Thời kỳ chiến tranh chống máy bay Mỹ ném bom miền bắc, kinh tế rất thiếu thốn, phải dùng khăn vải màn ( khăn xô) để làm vệ sinh khi phụ nữ đến kỳ kinh nguyệt. Khăn xô được dùng làm nhiều lần.